Εκτιμήσεις από το Σχέδιο νόμου του Υπουργείου Υγείας με τίτλο:
«Προστασία των ανηλίκων από προϊόντα καπνού και αλκοόλ»
Με την κατάθεση αυτού του νομοσχεδίου η κυβέρνηση φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι η υπάρχουσα μέχρι σήμερα νομοθεσία για την προστασία των ανηλίκων από τη χρήση αλκοόλ και καπνού δεν έχει φέρει αποτελέσματα, οπότε απαιτούνται προς αυτό πρόσθετα μέτρα. Διαβάζοντας το συγκεκριμένο νομοσχέδιο αντιλαμβανόμαστε ότι ο μόνος τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση προσπαθεί να πετύχει αυτόν τον στόχο είναι η επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων για τους παραβάτες. Το νέο θεσμικό πλαίσιο θέτει στο επίκεντρο την αποτροπή πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και αλκοόλ. Το νομοσχέδιο έρχεται σε μια περίοδο όπου διαπιστώνεται ότι οι προηγούμενες νομοθετικές ρυθμίσεις, παρότι αυστηρές στη θεωρία, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστες στην πράξη.
Πριν λίγες ημέρες ψηφίσθηκε ένας αυστηρότερος Κ.Ο.Κ. από την κυβέρνηση, με τον οποίο στοχεύει στη μείωση των ατυχημάτων.
Δε διαφωνούμε ότι η δυσκολία πρόσβασης στο αλκοόλ είναι απαραίτητη, αλλά από μόνη της δε θα λύσει το πρόβλημα. Πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο μέτρων πρόληψης του κοινωνικού φαινομένου, αναζητώντας και στοχεύοντας στην αντιμετώπιση των βασικών αιτιών που οδηγούν σε επικίνδυνες συμπεριφορές για την υγεία των νέων αλλά και όλης της κοινωνίας, που είναι αποδέκτης των συνεπειών της χρήσης αλκοόλ, αλλά και της επικίνδυνης οδήγησης η οποία σε ένα μεγάλο βαθμό συνδέεται και με τη χρήση αλκοόλ.
Στην περιοχή της Πάτρας για περισσότερα από 10 χρόνια η ΠΡΟΤΑΣΗ και το ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ λειτουργούσαμε σε ένα ΔΙΚΤΥΟ με άλλους 12 Φορείς, ένα πρόγραμμα για την προστασία των ανηλίκων από τη χρήση αλκοόλ. Ήταν μία σημαντική εμπειρία. Καταθέτω κάτι στο οποίο συμφώνησαν όλοι οι Φορείς (μεταξύ των οποίων ήταν η Αστυνομία, ο Δήμος, εισαγγελείς κ.α.). Η νομοθεσία από τότε, το 2010 περίπου, ήταν ήδη αρκετά αυστηρή. Το πρόβλημα δεν ήταν ότι δεν ήταν αυστηρή αλλά η εφαρμογή της νομοθεσίας. Το ίδιο συμβαίνει και με τον νέο Κ.Ο.Κ.. Νομοθεσία υπάρχει και για τη χρήση κινητού, όπως και για την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ κ.α.. Όμως μία μεγάλη πλειοψηφία δεν την υπολόγιζε γιατί εφαρμοζόταν περιπτωσιακά.
Αλήθεια πιστεύει η κυβέρνηση, όταν και στις δύο αναφερόμενες περιπτώσεις δεν υπήρχε εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας, μόνο με την αναγγελία αυστηρότερων ποινών θα αλλάξει η συμπεριφορά στην κοινωνία μας;
Η προστασία των ανηλίκων από τη χρήση αλκοόλ αλλά και η βελτίωση της οδικής συμπεριφοράς θα έπρεπε να στοχεύει στη μείωση ή στην εξάλειψη των αιτιών που συμβάλλουν στη διαιώνιση αυτών των προβλημάτων. Μόνο μία δέσμη μέτρων ολιστικής αντιμετώπισης θα μπορούσε να συμβάλλει στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Δυστυχώς το Υπουργείο Υγείας δεν ένιωσε την ανάγκη να συμβουλευτεί τα στελέχη πρόληψης που καθημερινά δουλεύουν στην κοινότητα με στόχο την πρόληψη. Οι φορείς πρόληψης χρόνια τώρα εφαρμόζουν προγράμματα περιβαλλοντικής πρόληψης. Αυτό όμως που μας κάνει εντύπωση είναι ότι στην διαμόρφωση αυτού του Σ/Ν δεν συμμετείχε ο πρώην ΟΚΑΝΑ και νυν ΕΟΠΑΕ. Τι αντίφαση. Να υπάρχει μία τέτοια ευκαιρία δημιουργίας ενός πλαισίου περιβαλλοντικής πρόληψης για τον Υπεύθυνο για τις εξαρτήσεις Οργανισμό και να απουσιάζει, ενώ εμάς που χρόνια τώρα αναπτύσσουμε προγράμματα περιβαλλοντικής πρόληψης να μας στερεί τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης.
Ας δούμε όμως τις βασικές αιτίες της εξάρτησης από το αλκοόλ, που δε διαφέρουν και πολύ από την εξάρτηση από την επικίνδυνη οδήγηση.
Οι αιτίες των προβλημάτων μπορούν να ενταχθούν σε δύο βασικές κατηγορίες:
Η σημαντικότερη αιτία είναι το σύγχρονο κοινωνικό μοντέλο, το οποίο διαπαιδαγωγεί όλους, και ιδιαίτερα τους νέους, σε υπερκαταναλωτικές συμπεριφορές, ενώ παράλληλα έχει και τη βασική ευθύνη για τον τρόπο λειτουργίας του πλαισίου κατανάλωσης που αναφέραμε. Η ανάγκη του συστήματος για υπερκατανάλωση υλικών αγαθών με στόχο το κέρδος, έχει δημιουργήσει μία κουλτούρα που συνδέει την ευτυχία με την ποσότητα της κατανάλωσης.
Η δεύτερη αιτία της δημιουργίας των προβλημάτων είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσεται το φαινόμενο της κατάχρησης αλκοόλ. Ένα πλαίσιο το οποίο λειτουργεί με τη μορφή του υπερκαταναλωτισμού, με στόχο το μεγαλύτερο κέρδος, σε συνδυασμό με το φθηνότερο κόστος τόσο στα ποτά όσο και στη διαμόρφωση της υποδομής και της λειτουργίας των χώρων. Το πλαίσιο αυτό όχι μόνο δε δρα προστατευτικά για τους νέους αλλά θέτει ευθέως τους νέους σε μεγάλους άμεσους και έμμεσους κινδύνους.
Στην τηλεόραση, στα σίριαλ, στις ταινίες, το αλκοόλ χρησιμοποιείται σε υπερβολικό βαθμό, διαφημίζεται και προάγεται ως την απαραίτητη ουσία για χαλάρωση, επικοινωνία, δημιουργία σχέσεων, διασκέδαση.
Η πρόληψη αυτών των προβλημάτων δε θα προέλθει από συμβουλές ή απαγορεύσεις. Το φαινόμενο έχει λάβει ανησυχητικές κοινωνικές διαστάσεις και η αποτελεσματική αντιμετώπισή του απαιτεί σχεδιασμένες, ολιστικές παρεμβάσεις σε ένα βάθος χρόνου, ώστε να αλλάξουν οι κοινωνικές συμπεριφορές του πληθυσμού αλλά και των επαγγελματικών ομάδων λειτουργίας και ελέγχου των χώρων. Αυτό δεν μπορεί να στηριχθεί βασικά σε μέτρα καταστολής (εκτός εξαιρέσεων) αλλά σε μία οργανωμένη κοινωνική συναίνεση και προσπάθεια.
Απαιτείται μία συστημική προσέγγιση για τη διαμόρφωση ενός λειτουργικού πλαισίου διασκέδασης με σαφείς κανόνες και όρια, μέσα σε ένα πλαίσιο ευθύνης και συνεργασίας με γνώμονα το όφελος των πελατών και το καλώς εννοούμενο κέρδος των ιδιοκτητών.Ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο να συνεχισθεί και να διευρυνθεί η προσπάθεια για την εκπαίδευση της κοινωνίας, νέων και ενηλίκων, σε υπεύθυνες συμπεριφορές όπου η διασκέδαση θα έχει στόχο την ευεξία και την χαρά και όχι τον κίνδυνο και την απειλή της υγείας και της ζωής τους.
Αυτά και πολλά άλλα κάνουν οι φορείς πρόληψης σε όλες τις χώρες. Υπάρχουν πολλά που έγιναν στην Πάτρα με το πρόγραμμα για την προστασία των ανηλίκων από τη χρήση αλκοόλ και τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν. Οι συντάκτες όμως του νομοσχεδίου δεν τα γνωρίζουν, δεν τα ψάχνουν και πάντα νομίζουν ότι έχουν έτοιμες λύσεις με απειλές και κυρώσεις (μήπως με τον ίδιο τρόπο δεν αντιμετωπίζουν και τα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού;).
Παραθέτουμε δύο παραδείγματα υπεύθυνης περιβαλλοντικής παρέμβασης πρόληψης που έχουν γίνει σε άλλες χώρες, ανάλογες με αυτές που έγιναν στην Πάτρα από το 2005-2015 σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς, με αφορμή τα έντονα προβλήματα κατά την καρναβαλική περίοδο.
1. Υπεύθυνο σερβίρισμα στη Σουηδία. Στα πλαίσια του προγράμματος STAD έχει αναπτυχθεί στην Στοκχόλμη πρόγραμμα κατάρτισης για υπεύθυνο σερβίρισμα. Το πρόγραμμα λειτουργεί από το 1997 εθελοντικά και από το 1999 υποχρεωτικά σε χώρους που λειτουργούν μέχρι τη 1:00 π.μ. ή και αργότερα. Είναι εκπαιδευτικό πρόγραμμα που παρακολουθούν οι σερβιτόροι, οι υπεύθυνοι των μπαρ αλλά και οι διευθυντές όπως και οι υπεύθυνοι εισόδου.
- Στις περισσότερες χώρες υπάρχουν προγράμματα συνεργασίας λειτουργών χώρων διασκέδασης με υγειονομικές, ελεγκτικές και δημοτικές αρχές για τη δημιουργία πλαισίου μείωσης των προβλημάτων της νύχτας. Οι ιδιοκτήτες έχουν την υποχρέωση να διασφαλίζουν χώρους ασφαλούς εισόδου και υποδοχής των πελατών, να προσφέρουν ένα ευχάριστο περιβάλλον, χωρίς αντικοινωνικές συμπεριφορές (κώδικες καλής λειτουργίας των χώρων), να εκπαιδεύουντο προσωπικό σε καλές πρακτικές σερβιρίσματος, με διαπραγματευτικές ικανότητες επίλυσης συγκρούσεων, στην καλή συνεργασία με ιατρικές υπηρεσίες και την αστυνομία. Παράλληλα συνιστάται στους ιδιοκτήτες να αποφεύγουν τις εκπτώσεις και προσφορές και να μην ενθαρρύνουν την υπέρμετρη κατανάλωση ούτε να την συνδέουν με εικόνες βίας και σεξ. Να προωθούν ποτά με χαμηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλ, να προσφέρουν νερό σε όσους το χρειάζονται και όσο πλησιάζει η ώρα να κλείσουν να σερβίρουν αναψυκτικά και σνακ. Παράλληλα πρέπει να ρυθμίζουν τη μουσική στα επιτρεπόμενα όρια.
Η αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών απαιτεί την επανεκπαίδευση της κοινότητας στη συνεργασία των πολιτών, με στόχο την επαναδημιουργία του κοινωνικού ιστού πάνω σε νέες λειτουργικές βάσεις με αρχές και υπευθυνότητα.
Η διάρρηξη του κοινωνικού ιστού τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα, καθώς μας οδήγησε στον ατομικό τρόπο ζωής με συνέπεια να χαθεί η αλληλεγγύη, ο αλληλοσεβασμός, η υπευθυνότητα, το νοιάξιμο για το κοινωνικό καλό, η ανθρωπιά. Είναι απαραίτητο λοιπόν να ξαναβρούμε αυτές τις αξίες μέσα από τη συλλογική εκπαίδευση και να δημιουργήσουμε δίκτυα που θα βοηθήσουν στη διάχυση του προγράμματος στην κοινότητα.
Αυτά και πολλά άλλα καθημερινά εφαρμόζουν τα Κέντρα Πρόληψης. Αντί να ενθαρρυνθούν, να ενισχυθούν και να αξιοποιηθούν στην αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων, απαξιώνονται και βάλλονται γιατί δε συμμορφώθηκαν με τις υποδείξεις και απειλούνται ότι θα υποστούν κυρώσεις. Κυρώσεις, το μόνο όπλο των θεσμών.
Εκ μέρους του Δ.Σ. Εκ μέρους της Ε.Ε.της Κίνησης ΠΡΟΤΑΣΗ
Ο Πρόεδρος Ο Υπεύθυνος της Ε.Ε.
Σαμοθρακίτης Ανδρέας Πασσάς Βασίλης



